Boşanma türleri

Türk Medeni Kanunu iki temel boşanma yolu tanır: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Hangi yolun seçileceği hem süreyi hem de maliyeti büyük ölçüde belirler. Anlaşmalı boşanma çok daha hızlı ve az stresli bir süreçtir; ancak tarafların tüm konularda mutabık olmasını gerektirir.

Boşanma davaları aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu görevi üstlenir.

Anlaşmalı boşanma

Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması zorunludur. Her iki tarafın da boşanmaya rıza göstermesi ve şu konularda mutabık kalması gerekir: velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi, nafaka (yoksulluk nafakası ve/veya iştirak nafakası), mal paylaşımı.

Anlaşma protokolü hazırlandıktan sonra her iki taraf ya da avukatları aile mahkemesine başvurur. Hâkim tarafları dinledikten sonra — genellikle tek celsede — boşanmaya karar verir. Süreç ortalama 1–3 ay sürer.

Anlaşmalı boşanma protokolü

Protokol yazılı olarak hazırlanır ve şunları içermelidir: tarafların kimlik bilgileri, çocukların velayeti ve kişisel ilişki düzenlemesi (kim ne zaman görecek), iştirak nafakasının miktarı ve ödeme koşulları, yoksulluk nafakası (gerekiyorsa), ortak mülklerin ve eşyaların paylaşımı.

Çekişmeli boşanma

Taraflardan biri boşanmak istemiyorsa veya velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi konularda uzlaşılamazsa çekişmeli dava yolu izlenir. Bu süreç çok daha uzun sürebilir — bazı davalar 2–5 yıla uzanabilir. Hukuki temsil bu aşamada pratik olarak zorunludur.

Çekişmeli boşanmada yaygın gerekçeler şunlardır: zina (TMK m.161), hayata kast ve kötü muamele (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz yaşam sürme (m.163), terk (m.164), akıl hastalığı (m.165) ve genel olarak evlilik birliğinin temelinden sarsılması (m.166). Son madde uygulamada en sık kullanılan gerekçedir.

Gerekli belgeler

  • ✓Nüfus cüzdanı fotokopileri
  • ✓Evlilik cüzdanı veya aile nüfus kayıt örneği
  • ✓Anlaşmalı boşanmada: imzalı protokol
  • ✓Çekişmeli boşanmada: gerekçeyi destekleyen deliller (mesaj, fotoğraf, tanık bilgileri, adli raporlar)
  • ✓Varsa ortak çocukların nüfus kaydı

Delil niteliği taşıyan belgeleri (mesaj ekran görüntüleri, banka kayıtları, kamera görüntüleri) dava açmadan önce güvenli bir ortamda saklayın. Silinen verilerin kurtarılması hem maliyetli hem de zaman alıcıdır.

Nafaka

Türk hukukunda üç tür nafaka bulunur. Tedbir nafakası dava süresince geçici olarak hâkim tarafından belirlenir. İştirak nafakası velayeti almayan ebeveynin çocuk için ödemesidir; çocuğun 18 yaşına kadar devam eder. Yoksulluk nafakası ise boşanmadan ekonomik olarak zarar gören eşe ödenen aylıktır; kusur durumuna göre hâkim takdir eder.

Nafaka miktarları sabit değildir; hayat pahalılığı artışı, çocuğun ihtiyaçlarının değişmesi veya tarafların mali durumunun değişmesi halinde uyarlama davası açılabilir.

Velayet

Türk mahkemeleri velayet kararında öncelikle çocuğun üstün yararını gözetir. Yaş, ebeveynin ekonomik durumu, çocukla kurulan duygusal bağ ve çocuğun kendi tercihi (belirli bir yaştan sonra) değerlendirme kriterleri arasındadır. Velayet kararı kesinleştikten sonra koşulların değişmesi halinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

Mal paylaşımı

2002 sonrası evliliklerde yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde evlilik süresince kazanılan mallar eşit paylaşılır; evlilikten önce sahip olunan ya da miras veya bağış yoluyla edinilen mallar ise kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez. Taraflar mal rejimi sözleşmesiyle farklı bir rejim belirleyebilir.

Dava süresi

  • ✓Anlaşmalı boşanma: Ortalama 1–3 ay
  • ✓Çekişmeli boşanma: 1–5 yıl (mahkeme yoğunluğuna ve uyuşmazlık kapsamına göre değişir)

Avukat şart mı?

Boşanma davalarında avukat tutmak yasal zorunluluk değildir; ancak özellikle çekişmeli davalarda ve velayet/mal paylaşımı gibi karmaşık konularda profesyonel hukuki destek almak hem sonuç hem de süreç açısından kritik önem taşır. Anlaşmalı boşanmada ise protokolü kendiniz hazırlayıp avukat olmadan dava açmak mümkündür.

Hukuki belgelerinizi hazırlayın

SözleşmeYaz ile boşanma protokolü dahil her türlü hukuki belgeyi dakikalar içinde oluşturabilirsiniz.

Belge Oluştur

Boşanmada arabuluculuk

2024 yılından itibaren aile hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu ön şart olarak getirilmiştir. Boşanma davası açmadan önce arabuluculuk sürecinin denenmesi gerekir. Anlaşma sağlanırsa tutanak düzenlenir ve bu belge icra edilebilir nitelik taşır. Sağlanamazsa arabuluculuk son tutanağı mahkeme başvurusu için zorunlu ön koşuldur.

Arabuluculuk süreci özellikle anlaşmalı boşanmalarda son derece verimlidir: Taraflar arabulucu eşliğinde protokolü tamamlayabilir ve bu protokol mahkemede onaylanarak boşanma kararına dönüşebilir.

Çocuklar için özel düzenlemeler

Ortak çocuğu bulunan ebeveynlerin boşanma sürecinde dikkat etmesi gereken hususlar arasında kişisel ilişki takvimi öne çıkar. Velayet almayan ebeveynin çocukla ne zaman, nerede ve nasıl görüşeceği; bayram ve tatil düzenlemeleri; çocuğun seyahat izinleri protokolde net biçimde yazılmalıdır. Belirsiz protokoller ileride yeni anlaşmazlıklara zemin hazırlar.

Mal listesi hazırlamak

Boşanma sürecinde mal paylaşımına hazırlık olarak tüm ortak malların listesini çıkarın: taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, yatırım hesapları, emeklilik birikimi (BES), şirket hisseleri. Evlilik öncesinde ya da miras/bağış yoluyla edinilen malları belgeleyin; bunlar kişisel mal sayılarak paylaşım dışı tutulabilir. Belgelerin eksiksiz olması hem arabuluculuk hem de dava sürecini hızlandırır.

Yurt dışı evliliklerde boşanma

Yurt dışında evlenenler Türkiye'de de boşanabilir; ancak bazı özel koşullar söz konusudur. Yabancı mahkemede verilen boşanma kararının Türkiye'de geçerli sayılması için tanıma ve tenfiz davası açılması gerekir. Bu dava aile mahkemesinde görülür ve tamamlanması birkaç ay sürebilir.