Kıdem tazminatı nedir?
Kıdem tazminatı, belirli şartlarla işten ayrılan işçiye, çalıştığı her yıl için işveren tarafından ödenen bir tutardır. Amacı, işçinin emeğinin ve iş yerine bağlılığının karşılığını güvence altına almaktır. Tutar, çalışma süresi ve ücretle doğru orantılı olarak artar.
Kıdem tazminatı, 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesi ile düzenlenir. Bu rehberde önce kimlerin hak kazandığını, sonra hesabın nasıl yapıldığını adım adım göreceğiz.
Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?
İki temel şart vardır: en az bir yıllık çalışma ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan bir şekilde sona ermesi. Hak doğuran başlıca hâller şunlardır:
- İşverenin haklı neden olmadan feshi: Performans bahanesi dışında, geçerli bir neden olmadan çıkarılma.
- İşçinin haklı nedenle feshi: Ücretin ödenmemesi, sigortasız çalıştırma, mobbing gibi durumlarda işçinin sözleşmeyi sona erdirmesi.
- Emeklilik: Emeklilik şartlarının tamamlanması veya yaş dışındaki şartların dolması ("kıdemli emeklilik").
- Askerlik: Erkek işçinin muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılması.
- Evlilik: Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde işten ayrılması.
- İşçinin ölümü: Bu durumda tazminat yasal mirasçılara ödenir.
Buna karşılık, kendi isteğiyle ve haklı bir neden olmadan istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz.
Hesaplama formülü
Kıdem tazminatının temel mantığı basittir: her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret. Artık süreler (yıldan kalan ay ve günler) bu orana göre eklenir. Bu mantık, pratikte şu formüle indirgenir:
Kıdem tazminatı = Aylık giydirilmiş brüt ücret × Toplam çalışma yılı
Giydirilmiş brüt ücret, çıplak brüt maaşa ek olarak işçiye düzenli sağlanan yol, yemek, ikramiye, prim gibi menfaatlerin aylık tutarının eklenmesiyle bulunur. Örneğin çıplak brüt 40.000 TL, aylık yol-yemek ve düzenli primlerin toplamı 6.000 TL ise giydirilmiş brüt ücret 46.000 TL olur ve hesap bu tutar üzerinden yapılır.
Örnek: Giydirilmiş brüt ücreti 46.000 TL olan ve 5 yıl 6 ay çalışan bir işçinin kıdem tazminatı, kabaca 46.000 × 5,5 = 253.000 TL brüt olur (tavan aşılmadığı varsayımıyla). Aşağıdaki hesaplayıcı, çalışma sürenizi tarihlerden otomatik bulup bu hesabı sizin için yapar.
Kıdem tavanı: üst sınır
Kıdem tazminatının her bir tam yıl için ödenebilecek bir üst sınırı vardır; buna kıdem tavanı denir. Bu tutar her yıl ocak ve temmuz aylarında memur maaş katsayısına göre güncellenir. Aylık giydirilmiş brüt ücretiniz tavanın üzerindeyse, her yıl için ücretiniz değil, tavan tutarı esas alınır.
Kıdem tazminatı hesaplayıcı
Aylık giydirilmiş brüt ücretinizi, işe başlama ve ayrılış tarihlerinizi ve geçerli kıdem tavanını girin. Araç çalışma sürenizi, brüt ve net tazminatı anında hesaplar.
Kıdem tazminatından hangi kesintiler yapılır?
Kıdem tazminatının önemli bir avantajı, vergi yükünün çok düşük olmasıdır. Bu ödemeden yalnızca damga vergisi (binde 7,59) kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Bu yüzden brüt ile net tazminat arasındaki fark, yalnızca damga vergisi kadardır. Örneğin 253.000 TL brüt tazminatta damga vergisi yaklaşık 1.920 TL olur ve net tutar buna göre belirlenir.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Giydirilmiş ücreti atlamayın: Yalnızca çıplak maaşla hesap yapmak, tazminatınızı olduğundan düşük gösterir.
- Doğru tavanı kullanın: Tavan altı ayda bir değişir; ayrıldığınız döneme ait tutarı esas alın.
- Fesih şeklini belgeleyin: Haklı nedenle fesihte, nedeni yazılı olarak bildirmek (gerekirse ihtarname ile) hakkınızı korur.
- Zamanaşımına dikkat: Kıdem tazminatı alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.
- İhbar tazminatıyla karıştırmayın: Kıdem ve ihbar tazminatı ayrı haklardır; koşulları ve hesapları farklıdır.
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı tavanı nedir?
Giydirilmiş brüt ücret ne demek?
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alır mı?
Kıdem tazminatından hangi kesintiler yapılır?
Sonuç
Kıdem tazminatı, çalışanın en önemli haklarından biridir ve hesabı sanıldığı kadar karmaşık değildir: her yıl için bir aylık giydirilmiş brüt ücret, tavanla sınırlı ve yalnızca damga vergisi kesintili. Hak kazanma şartlarınızı bildiğinizde ve doğru rakamlarla hesapladığınızda, ayrılış sürecini çok daha sağlam bir zeminde yürütürsünüz. Yukarıdaki hesaplayıcıyla kendi tutarınızı hemen görebilirsiniz.
Belgelerinizi dakikalar içinde hazırlayın.
İş ilişkilerinizi güvenceye almak için sözleşmelerinizi gerçek örneklere dayanan SözleşmeYaz ile oluşturabilirsiniz. Kayıt gerekmez, ücretsizdir.
SözleşmeYaz'ı Dene